Ачыкларга

1. 2. Ачыкларга

1.Электр тогы узганда үткәргечләрнең ни сәбәпле
жылынуын.
2.Үткәргечтә аерылып чыккан жылылык микъдарының
нәрсәгә бәйле булуын.
3.Электр тогы узганда үткәргечтә аерылып чыккан
жылылык микъдарын ничек исәпләргә.
4. Ни өчен төрле үткәргечләр төрлечә жылына.

3. Электр тогы узганда үткәргечләрнең жылынуы. Джоуль-Ленц законы

A=UIt
U=IR
Q=A
А=IRIt
Q=I2Rt

4. Белемнәрне актуальләштерү

1. Нәрсә ул эчке энергия?
2. Эчке энергияне үзгәртү ысуллары нинди? Нәрсә ул
җылылык микъдары?
3. Нәрсә ул электр тогы?
4. Электр тогы нәрсәне характерлый?
5. Үткәргечнең электр тогына каршылыгы нәрсәдә
беленә?
6. Чылбыр бүлемтеге өчен Ом законын әйтергә.
7. Электр тогының эшен табу формуласын языгыз.

5. Төркемнәрдә эш

1. № 1 нче өстәл.
Ни өчен электр тогы узганда үткәргеч җылына?
2. №2 нче өстәл.
Үткәргечнең температурасы чиксез күтәрелә алмый. Ни
өчен ?
3. №3 нче өстәл.
Бер җисемнең икенчесенә биргән энергиясе ничек
атала?

6. Ни өчен электр тогы узганда үткәргеч жылына?

Бер электрон мисалында карап үтик
Электр тогы – корылмалы кисәкчекләрнең юнәлешле хәрәкәте. Металларда
– электроннар. Алар хәрәкәт иткәндә кристаллик рәшәткә ионнары белән
тәэсирләшәләр. Электр кыры тәэсирендә үткәргечләрдәге ирекле электроннар
кристаллик рәшәткә төеннәрендә урнашкан ионнар белән бәрелешәләр һәм
аларга үзләренең энергиясенең бер өлешен бирәләр. Нәтиҗәдә үткәргечнең
эчке энергиясе арта һәм үткәргеч жылына.
БАТАРЕЯ

7.

Үткәргечтә бүленеп чыккан энергия нинди физик
зурлыкларга бәйле?
Ток зурлыгы (ток зурлыгы күбрәк булган саен,
үткәргечнең аркылы кисеме аша күбрәк кисәкчек
үтеп чыга)
I1=I2=I3
бакыр
Q1≠Q2≠Q3
корыч
никелин

8.

Үткәргечнең каршылыгы (каршылыгы күбрәк булган
саен, корылмалы кисәкчекләр кристаллик рәшәткә
ионнары белән көчлерәк тәэсир итешәләр),
бакыр
Матдә
корыч
никель
Чагыштырма
каршылыгы
Ом мм2/м
Үткәргечнең
жылынуы
Бакыр
0,017
аз
Корыч
0,1
уртача
Никель
0,42
ныграк
Үткәргеч ныграк җылынсын өчен
чагыштырма каршылыгы зуррак булырга тиеш,

9.

Джоуль-Ленц законы
Q=I2Rt
Электр тогы узганда үткәргечтә аерылып чыккан
җылылык микъдары ток зурлыгы квадратының,
каршылык һәм вакытка тапкырчыгышына тигез
Q – җылылык микъдары - [Дж]
I – ток зурлыгы – [A]
R – каршылык – [Ом]
t – вакыт – [c]
Нәтиҗә без узган дәрестә өйрәнгән эш формуласына ошаган.
A=UIt Ом законы буенча I=U/R көчәнеш U=IR
Моннан A=IRIt бу Джоуль-Ленц законы Q=I2Rt
Нәтиҗә: Җылылык микъдары
электр тогының эшенә тигез
Q=A

10. Физкультминут

Кайсы электр приборы бу рәткә керми? .
Ни өчен шулай уйлыйсыз?
Электр тогының нинди тәэсире?
1
2
3
4
5
6

11.

Нәтиҗә
Җылылык микъдары нәрсәгә бәйле?
Токның җылылык тәэсирен билгеләүче закон..
ДЖОУЛЬ-ЛЕНЦ ЗАКОНЫ
Джеймс Прескотт Джоуль (1818-1889 еллар.)
Энергия саклану законын раслаган
Электр тогының җылылык тәэсирен раслаган.
Молекулаларның хәрәкәт тизлеген үлчәгән һәм аларның газ
температурасына бәйлелеген исбатлаган.
Ленц Эмилий Христианович (1804 – 1865)
Электротехникага нигез салучыларның берсе. Аның исеме
белән электр тогының җылылык тәэсире законы
исбатланган.