Rasmiy-uslub-Aniq-va-tasirchan-muloqot-vositasi

1.

Rasmiy uslub: Aniq va ta'sirchan
muloqot vositasi
Rasmiy uslub — davlat, huquqiy, ma'muriy va ilmiy sohalarda ishlatiladigan til shakli
bo'lib, ma'lumotni aniq, qisqa va ishonchli yetkazish uchun yaratilgan. Ushbu
taqdimot rasmiy uslubning mohiyati, asosiy xususiyatlari, turlari va amaliy
qo'llanishiga oid puxta va tizimli ma'lumot beradi.

2.

Rasmiy uslub nima?
Rasmiy uslub — til vositalarining ma'lum bir faoliyat sohasi (davlat, huquq, ma'muriyat, ilm-fan, diplomatiya) talablariga moslashgan shakli. Uning
asosiy maqsadi: xabarni noaniqliksiz, qisqa va tushunarli yetkazish; shaxsiy kayfiyat va emotsiyalardan holi bo'lish; hamda hujjatlarni standart
talablariga mos holda shakllantirish.
Foydalanish sohalari
Maqsad
Davlat boshqaruvi, sud hujjatlari, ilmiy nashrlar,
Aniqlik, qonuniylik va rasmiylikni ta'minlash.
diplomatik hujjatlar va korxona ichki hujjatlari.
Xabar noto'g'ri talqin bo'lishining oldini olish.

3.

Rasmiy uslubning asosiy xususiyatlari
Rasmiy uslubning xarakterli jihatlari uning samarali va ishonchli muloqot uchun
mo'ljallanganligini ko'rsatadi. Quyida asosiy xususiyatlar batafsil bayon etilgan:
Aniq va lo'nda
ifoda
Shaxssiz va
ob'ektiv
Standartlashganl
ik
Har bir jumla ma'noni
Matn shaxsga emas,
Hujjatlar va shakllar
aniq ifodalaydi,
vazifaga qaratilgan;
belgilangan
ortiqcha so'zlardan va
sub'ektiv
me'yorlarga muvofiq
mubolag'alardan
mulohazalar,
tuziladi —
saqlanadi. Xabar
hissiyotlar chetga
terminologiya va
qisqa va tushunarli
suriladi.
formulalarga rioya
bo'ladi.
qilinadi.
Lug'aviy va grammatik xususiyatlar
Ot turkumiga oid so'zlar, "harakat nomi" tuzilmalari ko'p; savol va undov
jumlalari kam ishlatiladi.

4.

Rasmiy uslubning turlari
Rasmiy uslub bir nechta maxsus turlarga bo'linadi — har biri o'ziga xos maqsad va formatga ega. Quyida eng keng tarqalgan turlarning tavsifi
keltirilgan.
Rasmiy-idoraviy uslub
Huquqiy uslub
Ilmiy uslub
Diplomatik uslub
Hujjatlar, yozishmalar, arizalar va
Qonunlar, farmonlar, qarorlar va
Ilmiy maqolalar, dissertatsiyalar va
Xalqaro shartnomalar,
ichki ko'rsatmalar — aniq, rasmiy
shartnomalar — qat'iy
texnik hujjatlar — aniq dalillar,
memorandumlar va rasmiy
va protsedurali til talab qilinadi.
terminologiya va rasmiy
metodologiya va terminlar
bayonotlar — nozik, shaklli va
formulalar ishlatiladi.
markazda bo'ladi.
rasmiy tilda ifoda etiladi.

5.

Rasmiy hujjatlar tilining xususiyatlari
Rasmiy hujjatlarda ishlatiladigan til va uslub o'ziga xos xususiyatlarga ega. Ular hujjatning yuridik kuchini, aniqligini va izchilligini ta'minlaydi.
Ish yuritish shtamplari va formulalar (masalan, "hisobga olingan holda") qo'llanadi.
Kasb-lavozim, holat yoki harakatni ifoda etuvchi otlar keng tarqalgan.
Maxsus, standart terminologiya kiritiladi (buyruq, bayonnoma, qaror).
Sinonimlardan va noaniq iboralardan chetda turiladi — lug'at aniq, cheklangan doirada bo'ladi.

6.

Rasmiy uslubda qo'llanilmaydigan elementlar
Rasmiy uslubni buzuvchi yoki ma'noni loyqa qiluvchi til unsurlari odatda chetlatiladi. Quyidagi elementlardan voz kechish tavsiya etiladi:
Kichraytirish va erkalash qo'shimchalari (masalan, familiyalar yoki oddiy suhbat tili).
Ko'tarinki, tantanavor yoki shevaga oid ifodalar.
Ixtisoslashmagan auditoriya uchun tushunarsiz tor doira sharoitlariga xos so'zlar.
O'xshatish va mubolag'a kabi obrazli ifodalar, hissiyotga asoslangan metaforalar.

7.

Matn yaratishdagi qiyinchiliklar
Rasmiy uslubda sifatli matn yaratish ko'plab muammolar bilan bog'liq. Yomon
amaliyot hujjatning noto'g'ri talqin qilinishiga yoki qonuniy kuchini yo'qotishiga olib
kelishi mumkin.
Noto'g'ri talqin
Keraksiz murakkablik
Murakkab, noaniq iboralar xujjatni
Uzun, chigal jumlalar o'qishni
noto'g'ri talqin qilish xavfini oshiradi.
qiyinlashtiradi; maqsad — oddiy va
aniq iboralar.
Shaxsiy mulohazalar
Sub'ektiv fikrlarni kiritish rasmiy jihatga ziddir va xujjatning obyektivligini
buzadi.

8.

Rasmiy uslubning ahamiyati
Rasmiy uslub jamiyat, davlat organlari va ilm-fan sohasida tartib va kelishuvni
ta'minlashda muhim rol o'ynaydi. Uning ijobiy ta'siri turli darajalarda namoyon
bo'ladi:
Aniq aloqa: Xabarlashuvni soddalashtiradi va noto'g'ri tushunishni
kamaytiradi.
Huquqiy asos: Qonuniy hujjatlar bilan muomala qilishda izchillik va
barqarorlikni ta'minlaydi.
Professionalizm: Ishbilarmon va ilmiy muloqotlarda ishonch va obro'-e'tibor
beradi.

9.

Amaliy tavsiyalar: rasmiy matn yozishda
Rasmiy uslubni samarali qo'llash uchun amaliy qoidalar quyidagilarni o'z ichiga oladi:
1.
Oddiy va qisqa jumlalardan foydalaning — bir fikrga bitta jumla.
2.
Terminlarni aniqlang va ularni izchil qo'llang.
3.
Shaxsiy fikr va emotsiyalarni chiqarib tashlang — obyektiv bo'ling.
4.
Hujjat shakllari va standartlarini rioya qiling — taxrirlash va tekshirishni
muntazam bajarib boring.